Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΤΡΟΜΟΚΡΑΤΙΑΣ - Το Έτος V της Γαλλικής Επανάστασης (1793-1794)

Πρόλογος: Άννα Καρακατσούλη

Tι ήταν η Τρομοκρατία; Επρόκειτο για μια ένδοξη περίοδο ή για μια περίοδο αιματηρών συγκρούσεων και σκληρών ένοπλων επιθέσεων; Μήπως ήταν και τα δύο; Ποιος ήταν ο Ροβεσπιέρος; Γιατί ακόμα και σήμερα, έπειτα από διακόσια τριάντα χρόνια, απασχολούν τόσο τους ερευνητές; Ποιοι ήταν οι υπόλοιποι, αρκετά αδικημένοι, πρωταγωνιστές;
Η Τρομοκρατία αποτέλεσε αντικείμενο ιστορικής και ιστοριογραφικής διαμάχης και ιδεολογικής πάλης από τη στιγμή της έναρξής της. Καθ’ όλη τη διάρκεια του 19ου αιώνα η συγκεκριμένη χρονική περίοδος και οι ηγέτες της δαιμονοποιήθηκαν από την αστική φιλελεύθερη, φιλομοναρχική και αντεπαναστατική ιστοριογραφία. Έπρεπε να φτάσουμε στον Μεσοπόλεμο για να αναδειχθούν – χάρη στη μαρξιστική κυρίως ιστοριογραφία, που μελέτησε με επιστημονική «ψυχραιμία» το Έτος V της Γαλλικής Επανάστασης και την ανέλυσε με διαφορετικά εργαλεία – ο ρόλος και τα επιτεύγματα των προσώπων που πρωταγωνίστησαν, καθώς και ο πολυσύνθετος χαρακτήρας της εποχής και των ηγετικών φυσιογνωμιών της Επανάστασης στην πιο κρίσιμη φάση της.
Το βιβλίο βασίζεται σε διεξοδική μελέτη των ιστορικών πηγών και άλλων τεκμηρίων της Τρομοκρατίας, σε συστηματική και λεπτομερή καταγραφή όσων συνέβησαν και μέσα από τις σελίδες του προβάλλεται η ουσία των γεγονότων, κυρίως χάρη στις ρεαλιστικές αφηγήσεις και στα βιώματα των πρωταγωνιστών. Ο συγγραφέας εστιάζει στην καθοριστική συμβολή του Ροβεσπιέρου σε όσα διαδραματίστηκαν και στον τρόπο με τον οποίο οι ιστορικοί τα ερμήνευσαν και τα ερμηνεύουν.

ΚΡΙΤΙΚΕΣ - ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ

Η συμβολή του έργου στο ελληνικό εκδοτικό τοπίο είναι αναμφίβολα σημαντική. Πρόκειται για την πρώτη εκτενή, συστηματική και ερμηνευτικά συνεκτική μονογραφία για το Ετος της Τρομοκρατίας, που δεν περιορίζεται σε αφηγηματική ανασύνθεση αλλά επιχειρεί ουσιαστική ιστοριογραφική παρέμβαση. Σημαντικό στοιχείο της μελέτης αποτελεί και η εκτεταμένη αξιοποίηση πηγών και βιβλιογραφίας, που επιτρέπει μια λεπτομερή αλλά όχι κουραστική ανασύνθεση των γεγονότων. Ο συγγραφέας ισορροπεί ανάμεσα στην αφήγηση και την ανάλυση, χωρίς να εγκλωβίζεται σε σχολαστική απαρίθμηση στοιχείων.
Παναγιώτης Γεωργακάκης, Εφημερίδα των Συντακτών, 12/04/2026

Η διανοητική σκευή του Γάλλου αναπτύσσεται με υποδειγματική συνέπεια στις περισσότερες από πεντακόσιες σελίδες του βιβλίου και έλκει την καταγωγή της από τη λεγόμενη μαρξιστική –ή ακριβέστερα κοινωνική– ιστοριογραφία της Γαλλικής Επανάστασης. Η γενεαλογία αυτής της προσέγγισης εκτείνεται από τους πρώιμους σοσιαλιστές ιστορικούς, όπως ο Jean Jaurès και ο Albert Mathiez, έως τη μεταγενέστερη σχολή των Georges Lefebvre και Albert Soboul. Σε αυτή τη γραμμή ανάγνωσης, η Επανάσταση νοείται πρωτίστως ως κοινωνική διαδικασία, ενώ η Τρομοκρατία ερμηνεύεται μέσα από τις δομικές πιέσεις, τις ταξικές συγκρούσεις και τις συλλογικές δυναμικές που τη διαμόρφωσαν, χωρίς να ανάγεται σε προϊόν μεμονωμένων πολιτικών επιλογών ή προσωπικών στρατηγικών – βλέπε Ροβεσπιέρος, η αποκατάσταση της εικόνας του οποίου, στη βάση των εργασιών του Albert Mathiez, είναι από τους καταστατικούς στόχους του βιβλίου. 
Νίκος Κοκκομέλης, εφημ. Η εποχή, 7-8 Μαρτίου 2026

«Η Ιστορία της Τρομοκρατίας» είναι ένα καλογραμμένο και ρέον ανάγνωσμα το οποίο μπορεί να αποτελέσει το βασικό βιβλίο που θα διαβάσει κάποιος για τη Γαλλική Επανάσταση. Ταυτόχρονα, καθώς εστιάζει στη λίγο μελετημένη εποχή της Τρομοκρατίας, συνεισφέρει στη σχετική επιστημονική βιβλιογραφία και εμπλουτίζει τη συζήτηση με βάση την αρχειακή έρευνα του συγγραφέα.
Δημήτρης Γλύστρας, In2life, 25/02/2026

Ήταν, λοιπόν, η Τρομοκρατία ένα στάδιο κατά το οποίο η αστική πρωτοπορία κινδύνευσε να χάσει τον έλεγχο; Για να απαντήσει στο ερώτημα αυτό, ο ιστορικός αναφέρεται εκτενώς στην εξέλιξη της Γαλλικής Επανάστασης από την 14η Ιουλίου 1789 και την πτώση της Βαστίλης μέχρι την εκτέλεση του Λουδοβίκου και την εξέγερση των Ορεινών κατά των Γιρονδίνων, τον Ιούνιο του 1793 – μια περίοδο που, όπως παρατηρεί, σημαδεύεται από σειρά μικρότερου βεληνεκούς εκστρατειών «τρομοκράτησης» των εχθρών της Επανάστασης. Παρακολουθεί, στη συνέχεια, μέρα τη μέρα, την εκδίπλωση της Τρομοκρατίας και όλων των πτυχών της (οικονομικών, θρησκευτικών, στρατιωτικών κ.λπ.), αναδεικνύοντας το επαναστατικό της πρόγραμμα, για να καταλήξει στο πραξικόπημα εναντίον του Ροβεσπιέρου και την εξάπλωση της θερμιδωριανής αντίδρασης. Η Τρομοκρατία, καταλήγει ο συγγραφέας, επιχείρησε να υπερβεί το «αστικό στάδιο» της Επανάστασης και να προχωρήσει παραπέρα –τουλάχιστον αυτή ήταν η βούληση μια μικρής επαναστατικής ομάδας γύρω από τον Ροβεσπιέρο και τον Σαιν Ζυστ– αλλά απέτυχε, έχοντας όμως καταστήσει κάθε επιστροφή στο παρελθόν αδύνατη. Η ανά χείρας μελέτη έρχεται να εμπλουτίσει την ευάριθμη, δυστυχώς, ελληνόφωνη βιβλιογραφία, με ένα έργο που αποτελεί λαμπρό υπόδειγμα της ευρωπαϊκής ιστοριογραφίας που παράγεται (και) στο ελληνικό δημόσιο πανεπιστήμιο.
Σπύρος Κακουριώτης, Ο Αναγνώστης, 03/02/2026