ΤΟ ΛΗΜΜΑ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ
Κονστάν, Μπενζαμέν [Constant, Benjamin], με το πλήρες του όνομα Henri-Benjamin Constant de Rebecque (1767-1830). Ελβετικής καταγωγής υπέρμαχος του φιλελευθερισμού και παθιασμένος αναλυτής της γαλλικής και ευρωπαϊκής πολιτικής. Υποδέχτηκε με ικανοποίηση τη Γαλλική Επανάσταση αλλά όχι το Βασίλειο του Τρόμου, από τη βία του οποίου ξέφυγε, αποδεχόμενος μια κατώτερη διπλωματική θέση στο Μπράουνσβαϊκ (1787-1794). Το 1795 επέστρεψε στο Παρίσι μαζί με τη Madame de Staël και άρχισε να παρεμβαίνει στις κοινοβουλευτικές διαμάχες. Με τα φυλλάδιά του αντιτάχθηκε και στα δύο άκρα, στους Γιακωβίνους και στους Βοναπαρτιστές. Αν και εντυπωσιασμένος από το Κοινωνικό συμβόλαιο του Rousseau, άρχισε να φοβάται ότι, όπως και η δικτατορία του Ναπολέοντα, η «γενική βούληση» θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο τα πολιτικά δικαιώματα. Αρχικώς είχε υποδεχτεί με ικανοποίηση τον Ναπολέοντα, στράφηκε, όμως, εναντίον του αυταρχισμού του. Υποστήριξε την κοινοβουλευτική δημοκρατία, το διαχωρισμό Εκκλησίας και Κράτους, καθώς και ένα νομοσχέδιο για τα δικαιώματα. Στο αποκορύφωμα της πολιτικής του σταδιοδρομίας έγινε μέλος του Tribunat (1800-1802), ενός συμβουλευτικού επιμελητηρίου που διόριζε η Γερουσία.
Η κεντρώα τοποθέτησή του είναι εμφανής στο έργο Principes de politique (1806-1810). Άραγε, η ρεπουμπλικανική τρομοκρατία δεν ήταν εξίσου καταστροφική με την Αυτοκρατορία; Στα κεφάλαια 16-17, ο Κονστάν αντιπαραβάλλει την ελευθερία των αρχαίων και την ελευθερία των νεοτέρων. Υποθέτει ότι ο ελληνικός κόσμος ήταν αφιερωμένος στον πόλεμο και, επομένως, ενίσχυε την «πολιτική ελευθερία», η οποία ευνοεί το κράτος έναντι του υποκειμένου (η ελευθερία των αρχαίων). Κατά βάση αισιόδοξος, ο Κονστάν πίστευε ότι ο πόλεμος ανήκε στο παρελθόν και ότι ο νεότερος κόσμος χρειάζεται να προστατεύει την «ελευθερία των πολιτών»· δηλαδή, την ελευθερία του ατόμου (η ελευθερία των νεοτέρων). Το μεγάλο προσόν της σύγκρισης του Κονστάν είναι η ανάλυση των ιστορικών δυνάμεων, η θεωρία ότι οι κυβερνήσεις θα πρέπει να υποστηρίζουν τις τρέχουσες ανάγκες και δεν εξαρτώνται από ντετερμινιστικούς παράγοντες, όπως το μέγεθος του κράτους, η μορφή της διακυβέρνησης, η γεωγραφία, το κλίμα και η φυλή. Στο σημείο αυτό έρχεται σε αντίθεση με τον Montesquieu.
H αντιπαραβολή αρχαίας και νεότερης ελευθερίας εκφράζει έναν ριζικό φιλελευθερισμό ο οποίος δεν έμοιαζε να ταιριάζει στη γαλλική πολιτική. Παρ’ όλα αυτά, στάθηκε η αφετηρία της φιλελεύθερης παράδοσης, μέσα από την αντιπαράθεση της πολιτικής ελευθερίας, που είναι προς το συμφέρον του κράτους, και της ελευθερίας του πολίτη (πρβλ. το Περί ελευθερίας [On Liberty] του Mill [1859] και το Δύο έννοιες της ελευθερίας [Two Concepts of Liberty]του Berlin [1958]). Τα Principes παρέμειναν χειρόγραφο μέχρι το 1861, ενώ οι φιλολογικές εκδόσεις του Etienne Hofmann (1980) είναι πολύ πιο πρόσφατες. Ο Hofmann χαρακτηρίζει τα Principes ως το βασικό κείμενο ανάμεσα στον Montesquieu και στον Tocqueville. Το έργο μεταφράστηκε στα αγγλικά με τον τίτλο Constant, Political Writings ([επιμ.], Biancamaria Fontana, 1988 και 1997).
Οδηγημένος από τον Ναπολέοντα σε αναγκαστική απομόνωση, ο Κονστάν συνέγραψε τα λογοτεχνικά του αριστουργήματα, τον Adolphe και τα ημερολόγια. Ολοκλήρωσε τα Principes και στη συνέχεια στράφηκε στο De la religion (6 τόμοι), το οποίο θεωρούσε ως το ύψιστο επίτευγμά του. Βλ. επίσης ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΙ ΑΡΝΗΤΙΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ, ΜΟΝΤΕΣΚΙΕ, ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ. O.A.H. / Γ.Σ.
Επιμέλεια έκδοσης: Robert Audi
Επιμελητές ελληνικής έκδοσης:Στέλιος Βιρβιδάκης, Γιώργος Ξηροπαΐδης
Το Φιλοσοφικό Λεξικό του Καίμπριτζ θεωρείται το πλέον έγκυρο λεξικό φιλοσοφίας στον κόσμο. Γραμμένο από μια διεθνή ομάδα τετρακοσίων σαράντα συγγραφέων-επιστημόνων, προσφέρει στον αναγνώστη την πλουσιότερη, πληρέστερη και πιο επικαιροποιημένη μελέτη των σημαντικότερων ιδεών και θεωριών που ανέπτυξαν μείζονες φιλόσοφοι στην ιστορία του ανθρώπινου πνεύματος, καθώς και των φιλοσοφικών ρευμάτων που έχουν αναδυθεί από την εποχή της αρχαιότητας έως τις μέρες μας. Το Φιλοσοφικό Λεξικό του Καίμπριτζ καλύπτει όλο το φάσμα της Φιλοσοφίας, από την αρχαία ελληνική φιλοσοφία έως και τα αναπτυσσόμενα πεδία της Φιλοσοφίας του Νου και της Εφαρμοσμένης Ηθικής. Ταυτόχρονα, το λεξικό δεν περιορίζεται μόνο στην παρουσίαση της δυτικής φιλοσοφίας, αλλά στις σελίδες του περιλαμβάνονται εκτενή λήμματα και για την αραβική, την ισλαμική, την αφρικανική, την ιαπωνική και τη νοτιοαμερικανική φιλοσοφία.
Το Φιλοσοφικό Λεξικό του Καίμπριτζ συγκροτείται από 4727 λήμματα φιλοσοφίας, γραμμένα από 440 κορυφαίους συγγραφείς-επιστήμονες και μεταφρασμένα από 16 Έλληνες ειδικούς.
«Πιθανότατα το καλύτερο λεξικό φιλοσοφίας που έχει γραφτεί στην αγγλική γλώσσα…».Richard Rorty
«Ένα αξιοθαύμαστο επίτευγμα…».Alasdair MacIntyre
«Ένα υπέροχο έργο αναφοράς…».Edward Said
ΚΡΙΤΙΚΕΣ - ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ (Ελλάδα)
Ο Στέλιος Βιρβιδάκης μιλάει για το "Φιλοσοφικό Λεξικό του Cambridge" στον ΣΚΑΪ 100,3, στην εκπομπή των Παναγιώτη Μένεγου και Σταύρου Διοσκουρίδη (από το 20:27'' και μετά)http://www.skai.gr/player/Radio/?MMID=225814
Οι εξαιρετικά επαινετικές παρατηρήσεις στο οπισθόφυλλο ενός βιβλίου είναι, στον αγγλόφωνο εκδοτικό χώρο, κάτι αρκετά συχνό: «Ένα αξιοθαύμαστο επίτευγμα», σημειώνει ο Alasdaire McIntyre, «Ένα υπέροχο έργο αναφοράς» προσθέτει ο Edward Said. Το σπάνιο είναι οι έπαινοι αυτοί να είναι απόλυτα δικαιολογημένοι, και να αποδίδουν μέρος μόνο των αρετών που έχει ένα βιβλίο: Το Φιλοσοφικό Λεξικό του Cambridge είναι στο πεδίο του ίσως το καλύτερο έργο αναφοράς, αυτού του μεγέθους, στην διεθνή βιβλιογραφία. http://www.bookpress.gr/diabasame/idees/cambridge
Εύα Στάμου, BookPress
